Nếu cơ thể bạn là một pháo đài, hệ thống miễn dịch của bạn là quân đội bảo vệ nó. Mặc dù đã tiếp xúc với hàng ngàn vi khuẩn trong suốt cuộc đời, chúng ta hiếm khi bị nhiễm trùng hoặc bệnh tật. Hệ thống miễn dịch của bạn bảo vệ bạn khỏi vi trùng xâm nhập theo nhiều cách. Có một chế độ ăn uống lành mạnh, theo một lối sống lành mạnh và ngủ đủ giấc để tăng cường hệ thống miễn dịch cho cơ thể bạn.
Miễn dịch là gì?
Vô số vi sinh vật như vi khuẩn, vi rút, nấm và động vật nguyên sinh hiện diện xung quanh chúng ta. Những chất này hiện diện trong không khí chúng ta thở, nước chúng ta uống và trong thực phẩm chúng ta ăn. Nhiều vi khuẩn trong số này có thể gây bệnh và được gọi là mầm bệnh.
Hầu hết tất cả các sinh vật sống đều đã phát triển một cơ chế bảo vệ ngăn chặn sự xâm nhập của các vi sinh vật không mong muốn vào cơ thể hoặc tiêu diệt chúng khi xâm nhập. Cơ chế bảo vệ này của cơ thể giúp chống lại những kẻ xâm lược không mong muốn được gọi là khả năng miễn dịch.
Ở con người, khả năng miễn dịch được ban tặng bởi hệ thống miễn dịch, được tạo thành từ một mạng lưới phức tạp của các tế bào, mô và protein, cùng bảo vệ cơ thể chúng ta chống lại các bệnh nhiễm trùng.
Hệ thống miễn dịch có nhiều vai trò khác nhau trong việc bảo vệ cơ thể của chúng ta. Nó giúp theo những cách sau:
- Nó hoạt động như một rào cản, ngăn cản sự xâm nhập của các thực thể nước ngoài không mong muốn.
- Nó giúp cơ thể nhận biết ‘tự thân’ (tế bào, mô, protein, axit nucleic của chính cơ thể, v.v.) từ ‘không tự’ (tế bào, protein, axit nucleic, v.v. từ vi trùng xâm nhập).
- Nó gắn kết một phản ứng miễn dịch để vô hiệu hóa hoặc loại bỏ hoàn toàn vi trùng.
- Nó giúp loại bỏ các tế bào bị lỗi, nhiễm trùng hoặc chết của cơ thể.
Các yếu tố ảnh hưởng đến miễn dịch
1. Tuổi
Trẻ em và người cao tuổi thường có khả năng miễn dịch yếu hơn so với những người trẻ khỏe mạnh. Điều này khiến chúng dễ bị nhiễm trùng hơn. Điều này là do trẻ phải mất 8 đến 10 năm để có một hệ thống miễn dịch phát triển hoàn chỉnh. Mặt khác, khả năng miễn dịch bắt đầu kém đi đối với những người từ 60 tuổi trở lên. Tốc độ xấu đi cũng phụ thuộc vào cấu tạo gen của chúng ta.
2. Dinh dưỡng
Suy dinh dưỡng có tác động trực tiếp và tiêu cực đến khả năng miễn dịch. Duy trì một chế độ ăn uống lành mạnh và cân bằng sẽ giúp tăng cường hệ miễn dịch một cách lâu dài. Cơ thể cần các chất dinh dưỡng đa lượng như protein để giúp chống lại các bệnh nhiễm trùng. Các vi chất dinh dưỡng như vitamin c, sắt, kẽm,… cũng đóng vai trò quan trọng trong việc tăng cường hệ miễn dịch.
3. Phong cách sống
Trong khi lối sống lành mạnh giúp cải thiện khả năng miễn dịch của một người, thì lối sống ít vận động, cùng với ngủ ít có thể tác động tiêu cực đến nó. Thói quen hút thuốc và uống rượu có hại cũng ảnh hưởng đến khả năng miễn dịch. Một chế độ ăn uống lành mạnh, uống đủ nước và ngủ ít nhất 8 tiếng mỗi ngày giúp hệ thống miễn dịch của bạn luôn mạnh mẽ. Tập thể dục thường xuyên và tránh căng thẳng cũng có thể ngăn ngừa sự suy giảm hệ thống miễn dịch của bạn.
Các loại miễn dịch
Tùy thuộc vào khả năng miễn dịch của cơ thể bạn đã phát triển như thế nào, nó có thể được phân loại như sau:
1. Miễn dịch bẩm sinh
Miễn dịch bẩm sinh hoặc tự nhiên có được khi sinh ra thông qua các gen. Nó là một thành phần tổng quát hơn hoặc không đặc hiệu của hệ thống miễn dịch – tức là nó tấn công bất kỳ vi trùng nào đe dọa cơ thể. Thành phần bẩm sinh của hệ thống miễn dịch gắn kết một phản ứng miễn dịch ngay lập tức hoặc trong vòng vài giờ sau khi mầm bệnh xâm nhập. Hệ thống miễn dịch bẩm sinh cũng cảnh báo hệ thống miễn dịch có được về sự xâm nhập của mầm bệnh, để chuẩn bị cho sự xâm nhập của mầm bệnh trong tương lai.
Hệ thống miễn dịch bẩm sinh có 2 thành phần:
a. Thành phần bên ngoài – Đây là tuyến phòng thủ đầu tiên, đóng vai trò như hàng rào ngăn chặn sự xâm nhập của các tác nhân gây bệnh vào cơ thể. Một số ví dụ bao gồm da, màng nhầy và axit dạ dày.
b. Thành phần bên trong – Đây là tuyến phòng thủ thứ hai chống lại mầm bệnh khi chúng đã xâm nhập vào cơ thể. Điều này bao gồm các cơ chế như sốt, viêm và thực bào (một quá trình mà các đại thực bào và các tế bào tiêu diệt tự nhiên của cơ thể chúng ta nhấn chìm vi trùng và tiêu diệt chúng)
2. Miễn dịch thích ứng
Nếu các tác nhân gây bệnh thành công trong việc né tránh hệ thống miễn dịch bẩm sinh, thì cấp độ miễn dịch tiếp theo sẽ hoạt động là hệ thống miễn dịch thích nghi hoặc mắc phải.
Như tên cho thấy, khả năng miễn dịch thích ứng phát triển khi chúng ta tiếp xúc với mầm bệnh trong suốt cuộc đời. Hệ thống miễn dịch thích ứng là đặc hiệu, tức là nó nhắm vào một mầm bệnh cụ thể và cần một thời gian để phát triển. Nó cũng cung cấp khả năng miễn dịch lâu dài khỏi mầm bệnh cụ thể, thông qua trí nhớ miễn dịch.
Hệ thống miễn dịch thích ứng có thể chủ động hoặc thụ động, tự nhiên hoặc nhân tạo. Hãy để chúng tôi phân tích các loại miễn dịch có được khác nhau:
A. Khả năng miễn dịch nhận được tích cực
Do tiếp xúc với mầm bệnh, cơ thể bạn phát triển tế bào B và tế bào T. Các tế bào này loại bỏ vi trùng hiện có thông qua miễn dịch dịch thể (kháng thể) hoặc miễn dịch qua trung gian tế bào. Ngoài ra, chúng cũng hình thành các tế bào B và tế bào T nhớ có thể nhanh chóng phản ứng với các bệnh nhiễm trùng trong tương lai. Miễn dịch thu được chủ động có thể là tự nhiên hoặc nhân tạo.
1. Tự nhiên
Khi một người tiếp xúc tự nhiên với mầm bệnh do nhiễm trùng, các kháng thể sẽ được sản xuất để chống lại mầm bệnh. Các tế bào bộ nhớ được hình thành để gắn kết một phản ứng nhanh hơn trong trường hợp bị tái nhiễm.
2. Nhân tạo
Khi sự lây nhiễm được tạo ra một cách nhân tạo theo cách có kiểm soát, thì khả năng miễn dịch thu được được biết là nhân tạo trong tự nhiên. Điều này được thấy trong trường hợp tiêm chủng.
Trong quá trình tiêm chủng, vi trùng chết hoặc bất hoạt, các protein (kháng nguyên) hoặc chất độc của nó sẽ được tiêm vào cơ thể. Thực hành này không gây nhiễm trùng hoặc bệnh tật nghiêm trọng, nhưng giúp cơ thể phát triển các kháng thể thích hợp chống lại mầm bệnh. Các ô nhớ cũng được hình thành. Vì vậy, nếu vi trùng đang hoạt động (độc hại) tấn công trong tương lai, cơ thể có các kháng thể sẵn sàng để chống lại nó.
B. Miễn dịch thụ động có được
Khi các kháng thể tạo sẵn được cung cấp cho cơ thể để chống lại một bệnh nhiễm trùng cụ thể, nó được gọi là miễn dịch thụ động có được. Điều này giúp bảo vệ ngay lập tức khỏi một bệnh nhiễm trùng cụ thể. Nó thường được tiêm cho những bệnh nhân có nguy cơ cao hoặc những bệnh nhân bị suy giảm miễn dịch (không thể tự tạo ra kháng thể). Ví dụ. bệnh nhân có thể được tiêm globulin miễn dịch tiêm tĩnh mạch, được làm từ huyết tương vô trùng có chứa kháng thể cho một bệnh cụ thể, để bảo vệ ngay lập tức khỏi bệnh đó.
Tuy nhiên, vì không tiếp xúc với vi trùng, cơ thể không phát triển trí nhớ miễn dịch. Sự bảo vệ này thường là ngắn hạn và cơ thể không thể bảo vệ các bệnh nhiễm trùng trong tương lai từ cùng một mầm bệnh. Miễn dịch thụ động cũng có thể là tự nhiên hoặc nhân tạo.
1. Tự nhiên
Trong miễn dịch thụ động tự nhiên, một số kháng thể từ cơ thể mẹ đến thai nhi qua nhau thai. Các kháng thể khác được truyền cho trẻ qua sữa mẹ. Những kháng thể này cung cấp sự bảo vệ cho trẻ sơ sinh trong khi hệ thống miễn dịch của trẻ vẫn đang phát triển. Các kháng thể được truyền từ mẹ được gọi là kháng thể của mẹ, và thuộc lớp kháng thể IgG và IgA.
2. Nhân tạo
Tại đây, các kháng thể tạo sẵn, đặc hiệu cho bệnh, được đưa vào máu của người dễ bị tổn thương để bảo vệ chống lại nhiễm trùng. Những kháng thể này có được từ một người đã bị nhiễm bệnh trước đó, hoặc được tạo ra từ một sinh vật khác. Các kháng thể đơn dòng được sản xuất bằng công nghệ DNA tái tổ hợp (RDT) cũng được sử dụng cho loại hình miễn dịch này.
Ví dụ, các kháng thể chế tạo sẵn có thể được cung cấp cho bệnh nhân AIDS để giúp cơ thể họ chống lại sự lây nhiễm vi-rút, vì hệ thống miễn dịch của chính bệnh nhân quá yếu để tạo ra chất tương tự. Tuy nhiên, vì miễn dịch thụ động chỉ kéo dài trong vài tuần hoặc vài tháng, liệu pháp này phải được lặp lại khi cần thiết.
3. Miễn dịch cộng đồng
Đây là một hình thức miễn dịch gián tiếp. Khi đủ thành viên của một cộng đồng hoặc khu vực cụ thể được miễn nhiễm với một bệnh cụ thể (do tiêm chủng hoặc bệnh trước đó), các thành viên không miễn dịch với bệnh cũng được bảo vệ. Điều này xảy ra do phá vỡ ‘chuỗi lây nhiễm’, theo đó mầm bệnh gây bệnh không thể lây lan, vì hầu hết mọi người đều kháng lại mầm bệnh này.
