Haute Couture – giấc mơ vĩnh cửu của thời trang

Trong thế giới thời trang rộng lớn và biến đổi không ngừng, có một khái niệm luôn giữ vững vị thế đỉnh cao, nơi nghệ thuật thăng hoa và sự tinh xảo đạt đến giới hạn tuyệt đối: Haute Couture. Không chỉ là những bộ trang phục lộng lẫy trên sàn diễn, Haute Couture là hiện thân của sự độc quyền, tay nghề thủ công bậc thầy và tầm nhìn sáng tạo không giới hạn. Haute Couture không phải là thứ dành cho số đông mà là biểu tượng của đẳng cấp, sự xa hoa và là minh chứng cho một di sản văn hóa đã được xây dựng qua nhiều thế kỷ.

Định nghĩa và lịch sử hình thành của Haute Couture

Khái niệm Haute Couture là một thuật ngữ được bảo hộ chặt chẽ bởi luật pháp Pháp, và chỉ một số ít nhà mốt mới đủ điều kiện sử dụng nó.

1. Haute Couture là gì?

Thuật ngữ Haute Couture dịch theo nghĩa đen từ tiếng Pháp là “may đo cao cấp” hoặc “thời trang cao cấp”. Tuy nhiên, ý nghĩa của nó vượt xa định nghĩa đơn thuần này. Để được công nhận là một nhà Couture, một thương hiệu phải đáp ứng các tiêu chí nghiêm ngặt do Phòng Thương Mại Paris (Chambre Syndicale de la Haute Couture) thiết lập.

Những tiêu chí này bao gồm:

• Thiết kế và sản xuất thủ công: Trang phục phải được thiết kế và làm ra theo đơn đặt hàng cho một khách hàng cá nhân, với ít nhất một buổi thử đồ.
• Thực hiện thủ công: Mỗi bộ trang phục phải được làm thủ công từ đầu đến cuối tại các xưởng may (atelier) ở Paris.
• Số lượng nhân viên: Phải có ít nhất 15 nhân viên làm việc toàn thời gian tại xưởng may.
• Trình diễn bộ sưu tập: Mỗi mùa Xuân/Hè và Thu/Đông, nhà mốt phải trình diễn một bộ sưu tập mới với ít nhất 50 thiết kế nguyên bản cho cả trang phục ban ngày và buổi tối.
• Vị trí xưởng may: Xưởng may phải đặt tại Paris.

Những quy định này đảm bảo rằng Haute Couture không chỉ là một phong cách mà là một ngành nghề được bảo tồn và phát triển theo những tiêu chuẩn cao nhất.

2. Nguồn gốc và sự phát triển

Lịch sử của Haute Couture bắt nguồn từ giữa thế kỷ 19, với sự ra đời của nhà thiết kế người Anh Charles Frederick Worth. Ông được mệnh danh là “Cha đẻ của Haute Couture” khi thành lập ngôi nhà thời trang đầu tiên của mình tại Paris vào năm 1858. Trước Worth, các thợ may chỉ đơn thuần làm theo yêu cầu của khách hàng.

Ông là người đầu tiên thiết kế các bộ sưu tập và trình diễn chúng trên người mẫu sống, sau đó khách hàng sẽ lựa chọn và đặt may theo số đo riêng. Worth đã biến người thợ may vô danh thành một nghệ sĩ, một nhà sáng tạo có tầm ảnh hưởng.

Ông đã góp phần củng cố vị thế của Paris là kinh đô thời trang thế giới, nơi những xu hướng và chuẩn mực mới được định hình.

Trong giai đoạn cuối thế kỷ 19 và đầu thế kỷ 20, các nhà mốt lừng danh như Jacques Doucet, Paul Poiret, Madeleine Vionnet, Elsa Schiaparelli, và Coco Chanel đã tiếp nối và phát triển di sản của Worth. Thời kỳ vàng son của Haute Couture là giữa những năm 1940 và 1950, với sự ra đời của Christian Dior và “New Look” đình đám, biến những bộ trang phục may đo trở thành biểu tượng của sự nữ tính, sang trọng và khao khát thoát khỏi những năm tháng chiến tranh.

Tuy nhiên, từ những năm 1960 trở đi, sự trỗi dậy của thời trang ready-to-wear (may sẵn) và sự thay đổi trong lối sống, quan điểm của phụ nữ đã khiến Haute Couture đối mặt với nhiều thách thức. Mặc dù vậy, nó vẫn tồn tại và phát triển, không chỉ là một hình thức kinh doanh mà còn là một bảo tàng sống động của nghệ thuật thủ công và sáng tạo.

Sự kết tinh của nghệ thuật và tính độc quyền

Haute Couture khác biệt hoàn toàn so với thời trang ready-to-wear bởi những đặc điểm cốt lõi sau:

1. Độc bản và cá nhân hóa

Mỗi bộ trang phục Haute Couture là một tác phẩm nghệ thuật độc nhất vô nhị, được thiết kế và may đo riêng cho một khách hàng cụ thể. Quá trình này bao gồm nhiều buổi thử đồ (thường là 3-5 buổi, đôi khi nhiều hơn) để đảm bảo bộ cánh ôm sát từng đường cong, từng chuyển động của cơ thể người mặc một cách hoàn hảo. Điều này khác biệt hoàn toàn với thời trang may sẵn, vốn được sản xuất hàng loạt theo các kích cỡ tiêu chuẩn.

2. Đề cao yếu tố thủ công

Yếu tố quan trọng nhất của Haute Couture là tay nghề thủ công bậc thầy. Hàng trăm, thậm chí hàng ngàn giờ công lao động của các nghệ nhân lành nghề (petite mains) được đổ vào mỗi bộ trang phục.

• Kỹ thuật may đo: Đường may phải hoàn hảo, không có bất kỳ sai sót nào. Từ cắt rập, dựng phom đến khâu tay từng chi tiết nhỏ.

• Trang trí thủ công: Các kỹ thuật thêu đính, kết cườm, đính đá, đắp ren, đính lông vũ, xếp nếp, tạo hình 3D… đều được thực hiện hoàn toàn bằng tay với sự tỉ mỉ đến từng milimet. Một chiếc áo đính kết có thể mất hàng trăm giờ thêu tay.
• Chất liệu cao cấp: Sử dụng những loại vải đắt tiền và độc đáo nhất thế giới như lụa tơ tằm nguyên chất, ren Alençon, vải tuýt dệt thủ công, gấm thêu…

3. Không giới hạn về chi phí

Haute Couture là nơi mà sự sáng tạo không bị giới hạn bởi yếu tố chi phí. Các nhà thiết kế có thể tự do khám phá những ý tưởng táo bạo nhất, sử dụng những chất liệu và kỹ thuật phức tạp nhất mà không phải lo lắng về khả năng sản xuất hàng loạt hay tính thương mại. Điều này khiến mỗi bộ sưu tập Couture trở thành một sân chơi của trí tưởng tượng và nghệ thuật biểu đạt.

Với những đặc điểm trên, không ngạc nhiên khi giá của một bộ trang phục Haute Couture có thể lên tới hàng chục, hàng trăm ngàn, thậm chí hàng triệu đô la. Đây là một khoản đầu tư lớn, chỉ dành cho giới siêu giàu, những người tìm kiếm sự độc quyền và giá trị nghệ thuật vượt thời gian.

Quy trình tạo ra một bộ cánh Haute Couture

Để tạo ra một bộ trang phục Haute Couture, quy trình không chỉ đòi hỏi kỹ năng mà còn là sự kiên nhẫn, tỉ mỉ và phối hợp nhịp nhàng của cả một đội ngũ.

Phác thảo ý tưởng và lựa chất liệu

Mỗi bộ sưu tập Couture bắt đầu từ ý tưởng sáng tạo của Giám đốc Sáng tạo. Sau khi phác thảo ý tưởng tổng thể và từng thiết kế, nhà thiết kế sẽ cùng với đội ngũ của mình đi tìm kiếm và lựa chọn những chất liệu vải độc đáo, cao cấp nhất từ khắp nơi trên thế giới. Đây là bước quan trọng để định hình vẻ đẹp và cảm giác của bộ trang phục.

Dựng rập và thử mẫu thô (Toile)

Sau khi có phác thảo, các thợ may chính (première d’atelier) sẽ dựng rập và tạo ra một phiên bản thử nghiệm bằng vải mộc (toile) trên ma-nơ-canh có số đo của khách hàng (hoặc ma-nơ-canh mẫu). Buổi thử đồ đầu tiên với khách hàng sẽ diễn ra với mẫu toile này để điều chỉnh phom dáng, độ ôm và các chi tiết cơ bản.

Cắt vải chính và thử đồ

Khi phom dáng đã chuẩn, vải chính sẽ được cắt một cách cẩn thận và tỉ mỉ. Đây là công đoạn đòi hỏi sự chính xác tuyệt đối, vì những loại vải cao cấp thường rất đắt và khó xử lý. Sau đó, khách hàng sẽ có thêm 1-2 buổi thử đồ nữa để tinh chỉnh từng đường kim, mũi chỉ, đảm bảo bộ cánh vừa vặn như “làn da thứ hai”.

Tiến hành thêu và đính đá thủ công

Đây là công đoạn tiêu tốn nhiều thời gian và công sức nhất. Các nghệ nhân thêu đính chuyên nghiệp sẽ làm việc hàng trăm, thậm chí hàng ngàn giờ để thực hiện các chi tiết trang trí phức tạp như thêu chỉ vàng, đính kết đá quý, cườm, lông vũ, sequin… Toàn bộ quá trình này đều được thực hiện bằng tay, đòi hỏi sự kiên nhẫn và kỹ năng thượng thừa. Một số chi tiết có thể được thêu riêng trên từng mảng vải nhỏ rồi sau đó mới ráp lại với nhau.

Hoàn thiện và thử lần cuối

Sau khi tất cả các chi tiết đã hoàn thành, bộ trang phục sẽ được lắp ráp lại và trải qua buổi thử đồ cuối cùng để đảm bảo mọi thứ hoàn hảo trước khi giao cho khách hàng. Các thợ may sẽ kiểm tra lại từng đường kim, mũi chỉ, độ rủ, và cảm giác khi mặc.

Các nhà mốt Haute Couture nổi tiếng và giá trị

Mặc dù số lượng khách hàng mua Haute Couture rất ít (ước tính chỉ khoảng 4.000 người trên toàn thế giới), nhưng tầm ảnh hưởng của nó đối với ngành thời trang là vô cùng lớn.

1. Các nhà mốt Haute Couture nổi tiếng

Một số nhà mốt vẫn duy trì truyền thống Haute Couture và được Phòng Thương Mại Paris công nhận, bao gồm:

• Chanel: Nổi tiếng với những bộ đồ tuýt kinh điển, sự thanh lịch vượt thời gian và những kỹ thuật thủ công bậc thầy.
• Christian Dior: Tiếp tục duy trì di sản của “New Look” với những thiết kế đầy tính kiến trúc, phom dáng bay bổng và sự xa hoa.

• Givenchy: Mang đến sự thanh lịch, bí ẩn và nét tinh tế đặc trưng.
• Jean Paul Gaultier: Nổi tiếng với sự phá cách, kịch tính và kỹ thuật may đo điêu luyện.
• Schiaparelli: Quay trở lại mạnh mẽ với những thiết kế siêu thực, đậm chất nghệ thuật và táo bạo.
• Valentino: Đại diện cho vẻ đẹp lãng mạn, bay bổng với những bộ váy dạ hội lộng lẫy và chi tiết thêu đính tinh xảo.
• Elie Saab & Zuhair Murad: Hai nhà thiết kế Lebanon nổi tiếng với những bộ váy dạ hội lộng lẫy, đậm chất cổ tích và kỹ thuật đính kết đỉnh cao.

2. Vai trò của Haute Couture trong thời đại mới

Trong bối cảnh thời trang Ready-to-Wear và Fast Fashion đang thống trị, Haute Couture vẫn tồn tại với những vai trò quan trọng:

• Haute Couture là nơi các nhà thiết kế có thể tự do thử nghiệm những ý tưởng mới, kỹ thuật mới mà không bị ràng buộc bởi yếu tố sản xuất hàng loạt hay thương mại. Những ý tưởng này sau đó có thể được “dân chủ hóa” và ứng dụng vào thời trang may sẵn.
• Bảo tồn nghề thủ công, nơi duy trì và phát triển những kỹ thuật may đo, thêu thùa, đính kết thủ công truyền thống, truyền lại từ thế hệ này sang thế hệ khác. Nếu không có Haute Couture, nhiều nghề thủ công tinh xảo có thể bị mai một.

• Các bộ sưu tập Haute Couture giúp củng cố hình ảnh của nhà mốt, thể hiện đẳng cấp, sự sáng tạo và tay nghề của họ, từ đó tác động tích cực đến doanh số của các dòng sản phẩm may sẵn, phụ kiện và nước hoa.
• Những buổi trình diễn Couture là tâm điểm của Tuần lễ thời trang Paris, thu hút sự chú ý của giới truyền thông, người nổi tiếng và các nhà thiết kế trẻ, tạo ra nguồn cảm hứng vô tận cho các xu hướng trong tương lai.
• Đối với giới thượng lưu, một bộ váy Couture không chỉ là trang phục mà còn là một tác phẩm nghệ thuật, một khoản đầu tư có giá trị lâu dài.

Tương lai của Haute Couture như thế nào?

Trong thế kỷ 21, Haute Couture đang đối mặt với những thách thức và cơ hội mới:

1. Thách thức đang có

Thị trường khách hàng siêu giàu vẫn rất nhỏ, khiến việc kinh doanh Haute Couture không mang lại lợi nhuận khổng lồ như ready-to-wear. Công nghệ in 3D, vật liệu thông minh có thể thay đổi cách sản xuất trang phục, đặt ra câu hỏi về định nghĩa thủ công trong tương lai.

Ngành thời trang đang phải đối mặt với áp lực về tính bền vững. Haute Couture, với việc sử dụng nguyên liệu cao cấp và tiêu tốn nhiều tài nguyên, cũng cần tìm cách thích nghi.

2. Cơ hội và sự đổi mới

Haute Couture có thể tận dụng công nghệ mới để hỗ trợ quy trình sản xuất (ví dụ: mô phỏng 3D trước khi may, sử dụng vật liệu thân thiện môi trường), nhưng vẫn giữ vững giá trị thủ công cốt lõi. Trong thời đại mà mọi người đều muốn thể hiện bản thân, sự độc bản và cá nhân hóa của Haute Couture lại càng trở nên giá trị.

Tầm ảnh hưởng đến Ready-to-Wear và Fast Fashion với những ý tưởng, phom dáng và kỹ thuật từ Couture sẽ tiếp tục là nguồn cảm hứng cho các phân khúc thời trang khác, giúp nâng cao chất lượng và tính sáng tạo của toàn ngành.

Một số nhà mốt đang tìm cách tiếp cận các khách hàng trẻ hơn thông qua các bộ sưu tập mang tính biểu tượng, hợp tác với người nổi tiếng hoặc tạo ra các sản phẩm phụ kiện mang tinh thần Couture.

Trong một thế giới đang thay đổi nhanh chóng, Haute Couture vẫn là biểu tượng của sự sang trọng đích thực, của những giá trị vượt thời gian, và là lời nhắc nhở rằng đôi khi, vẻ đẹp thực sự nằm ở sự tỉ mỉ, độc đáo và tinh xảo được tạo ra từ đôi bàn tay con người. Nó là một giấc mơ, một khao khát, và một nguồn cảm hứng bất tận cho tất cả những ai yêu cái đẹp.